Livelihood Centred Approaches to Disaster Risk Reduction hLljsf]kfh{g s]lGb|t k|sf]k hf]lvd Go"gLs/0f k|sf]k÷ljkb\ k|fs[lts tyf dfgjLo lqmofsnfksf sf/0f pTkGg x'g] s'g} klg 36gfn] hgwgsf] 7"nf] Iflt ub}{ ;d'bfosf] hghLjg c:tJo:t agfpF5 / To; kL8fsf] ;fdgf ug{ ;d'bfo;Fu ;|f]t, ;fwg / Ifdtfsf] cefj eP/ aflx/L ;xof]usf] cfjZostf kg]{ l:ylt l;h{gf x'G5 eg] To:tf] cj:yfnfO{ k|sf]k jf ljkb\ elgG5 . e'sDk, af9L, klx/f], cfufnfuL, laleGg lsl;dsf b'3{6gf, r6\ofË, v8]/L, zLtnx/, /f]usf] dxfdf/L h:tf ;+s6hGo 36gfn] k|sf]k Nofpg ;S5g\ . k|sf]kn] cfsl:ds ?kdf 7"nf] wghgsf] lagfz ub{5 . k|sf]kn] JolQm, kl/jf/ jf ;d'bfosf] hLljsf]kfh{gsf cfwf/x¿nfO{ gi6 jf sdhf]/ agfO{lbG5 / k|efljt JolQm, kl/jf/, ;d'bfo / b]zn] nfdf] ;do;Dd To;sf k|efjx¿ h:t} u/LaL, cefj tyf k/lge{/tfsf] ;fdgf ug'{ kg]{ x'g;S5 . k|sf]ksf] b[li6sf]0fn] g]kfn ef}ule{s tyf hnjfo';DaGwL ;+s6x¿ k|lt ;Da]bgzLn b]z xf] . g]kfn hn pTkGg k|sf]ksf] b[li6sf]0fn] #) cf}+ :yfgdf, e'sDkLo hf]lvdsf] b[li6sf]0fn] !! cf}+ :yfg / hnjfo' kl/jt{gsf] b[li6sf]0fn] 5}7f}+ :yfgdf /x]sf] 5 . k|sf]k hf]lvd wghgsf] gf]S;fgL ug{ ;Sg] e'sDk, af9L, klx/f], cfunfuL, cltj[li6, cgfj[li6, cfFwLa]x/L cflb cfpg] ;Defjgf / cfPsf] v08df To;af6 cfkm' jf ;d'bfodf kfg{;Sg] gf]S;fgLsf] ;+o'Qm cj:yf g} k|sf]k hf]lvd xf] . hf]lvd a9fpg] ;+s6, To;sf] vt/f jf To;;+usf] ;+s6fled'vtf dWo] s'g} PsnfO{ x6fpg jf sd ug{ ;s] k|sf]ksf] hf]lvd 36\b5 eg] k|sf]ksf] ;fdgf ug]{ Ifdtf / kof{Kt k"j{tof/L u/] k|sf]ksf] c;/ sd x'G5 . k|sf]k Joj:yfkg k|sf]k kg'{ cufj} To;sf] hf]lvd sd ug'{, k|sf]k e}/xsf] cj:yfdf To;af6 x'g ;Sg] Ifltaf6 aRg÷arfpg p2f/ tyf /fxtsf sfd ug{' / k|sf]k kZrft o;sf] k|efjnfO{ lgolGqt u/L k"glg{df{0f tyf k"g:yf{kgf h:tf sfdx¿nfO{ ;du|df k|sf]k Joj:yfkg elGg5 . t;y{ k|sf]k Joj:yfkgdf tLg r/0fsf sfdx¿ ;dfj]z x'G5g\ . k|sf]k Joj:yfkg rqm k|sf]k cl3sf lqmofsnfkx¿ k|sf]k÷ljkb\ k|sf]ksf] ;dodf lqmofsnfkx¿ k|sf]k k"j{tof/L / ;r]tgfn] k|sf]k hf]lvd / Iflt Go"gLs/0f ub{5 . p2f/ / /fxt k"j{tof/L Pjd\ k|sf]k hf]lvd Go"gLs/0f k'g:yf{kgf k"glg{df{0f k|sf]k kZrftsf lqmofsnfksx¿ d]8 g]kfn k|sf]k ;+s6fled'vtf rqm k|sf]kn] JolQm, kl/jf/, jf ;d'bfosf] hLljsf]kfh{gsf cfwf/x¿nfO{ gi6 jf sdhf]/ agfO{lbG5 . ljkGg kl/jf/÷;d'bfo sdhf]/ cfly{s cj:yf ;fwg ;|f]tsf] cefj ;Lk / Ifdtfsf] sdL ;fdflhs cjx]ngf ef}lts k"jf{wf/sf] cefj sdhf]/ hLljsf]kfh{g ckof{Kt pTkfbg÷cfDbfgL c;lxi0f' ahf/ Joj:yf cj;/x¿sf] sdL ;+s6u|:t If]qdf a;f]af; ;fdflhs cjx]ngf k|sf]k÷ljkb\ ;+s6fled'v k|sf]khGo ;Í6x¿ -k|fs[lts tyf dfgjLo_ ljs/fn cfly{s l:ylt hLljsf]kfh{g s]lGb|t k|sf]k hf]lvd Go"gLs/0fsf cjwf/0ff u/LaL / sdhf]/ hLljsf]kfh{gaLr ;lÌs6 ;DaGw x'G5 . u/La kl/jf/sf] hLljsf]kfh{g sdhf]/ x'G5 / sdhf]/ hLljsf]kfh{g u/LaLsf] d'Vo sf/0f xf] . ;|f]t / ;fwg dflysf] sd kx'Frsf sf/0f u/La ;d'bfosf] a;fO{ k|sf]k ;s6fled'v / hf]lvdk"0f{ :yfgx¿df x'G5g\ . h:t}, eL/ kfvfdf, c;'/lIft vf]nf lsgf/, 8'afg If]q cflb . k|sf]k kZrft ul/g] /fxt / p4f/n] kLl8tx¿n] ef]Ug'kg]{ hLljsf]kfh{gsf ;a} sl7gfO{x¿ nfdf] ;do;Dd y]Ug ;Sb}g . ;an / ljljw hLljsf]kfh{g ePsf] ;d'bfo jf kl/jf/nfO{ k|sf]k kl5 k"gM k|sf]k cl3sf] cj:yfdf cfpg ;xh x'G5 t/ sdhf]/ hLljsf]kfh{g ePsf] kl/jf/ jf ;d'bfonfO{ t'ngfTds ?kdf sl7g x'G5 . k|sf]k k|lt/f]wfTds Ifdtf -;an hLljsf]kfh{g, hf]lvd tyf ;Da]bgzLntf Go"gLs/0f_n] k|sf]k;Fusf] ;Í6fled'vtfnfO{ sd u5{ / cfOk/]sf] k|sf]ksf] ;fdgf ug{;Sg] Ifdtf a[l4 ub{5 . hf]lvd Go"gLs/0f, k|sf]k k"j{tof/Ln] Iflt x'gaf6 hf]ufpF5, ;Defljt Iflt sd ug{ ;lsG5 ;fy} p2f/ / /fxtdf ug'{kg]{ si6 / nufgL sd x'G5 . hLljsf]kfh{gsf d'Vo cfwf/x¿ != ef}lts cfwf/ M ef}lts k"jf{wf/sf] cj:yf / To;df JolQm jf ;d'bfosf] ;xh kx'Fr . h:t}M ;8s, c:ktfn, l;FrfO{ ;+oGq, laBfno, ;'/lIft cf>o :yn, ;+rf/ cflb . @= ;fdflhs cfwf/ M gftf ;DaGw, ;fdflhs ;b\efj, ;xof]uL tyf ;]jf k|bfos ;/sf/L u}/;/sf/L ;+3;+:yf cflb . #= cfly{s cfwf/ M ;an cfly{s cj:yf, a}+s tyf lalQo ;+:yfx? dfly kx'Fr, cfocfh{gsf ljljw tyf ;an If]q / cj;/x¿ cflb . $= k|fs[lts cfwf/ M k|fs[lts ;|f]t h:t} jg, hldg, kfgL / ltgLx¿ dflysf] kx'Fr cflb . %= dfgjLo cfwf/ M dflg;sf]] zf/Ll/s tyf dfgl;s Ifdtf, 1fg tyf ;Lk cflb . hLljsf]kfh{gsf s]lGb|t k|sf]k hf]lvd Go"gLs/0fsf s]xL lqmofsnfkx¿ k|sf]k hf]lvd Go"gLs/0f / k|sf]k Joj:yfkg ;DaGwdf ;d'bfo tyf ;/f]sfjnfx¿sf] ;r]tgf, sfo{bIftf / Ifdtfdf clea[l4 ug]{ . ;Ifd / k|efjsf/L k"j{ ;r]tgf / p2f/ k|0ffnLsf] :yfkgf / ;~rfng ug]{ . k|fs[lts ;|f]t ;Dkbfx¿sf] ;+/If0f ug]{ . lbuf], cfTdlge{/ tyf k|sf]kaf6 ;'/lIft ljsf; k"jf{wf/x¿sf] :yfkgf / ;~rfng ug]{ . ;Í6fled'v kl/jf/x¿nfO{ k|sf]ksf] hf]lvd sd ePsf tyf k|sf]k k|lt/f]w Ifdtf clea[l4 x'g] cfocfh{gsf laleÌ cj;/x¿ pknAw u/fpg] . a}slNks hLljsf]kfh{gsf cj;/x¿ lgdf{0f ug{ s[lif tyf u}/–s[lif If]qx¿df cfly{s ljljwtf ;an agfpg] . pTkfbg;DaGwL lqmofnfkx¿df pGgt / pko'Qm k|ljlwx¿ k|of]u ug]{ . ahf/, ;]jf ;'lawf tyf cj;/x?df k|sf]k ;Í6fled'v tyf k|efljt ;d'bfosf] kx'Fr k'¥ofpg] . k|sf]k Aoj:yfkgnfO{ ljsf; of]hgf;+u Plss[t u/L s]lGb|o, If]qLo / ;d'bfodf cfwfl/t lasf; k|lqmofdf k|sf]k Joj:yfkg k|0ffnLnfO{ k|fyldstf lbO{ nfu' ug{] tyf o;sf nflu gLltut Pjd\ sfo{ut k|0ffnLdf cfjZos ;'wf/ u/L sfof{Gjog ug{] . sfo{qmd;DaGwL yk hfgsf/Lsf nflu k|flS6sn PSzg g]kfn sfof{no k08f]n dfu{, nflhDkf6, kf]=a=g+= M !%!#%, sf7df8f}+, g]kfn kmf]g M )!–$$$^)!%, $$#$$*@, ˆofS;\ M )!–$$$%((% Od]n M info@practicalaction.org.np j]a M http://www.practicalaction.org k|flS6sn PSzg lrtjg sfof{no laqmd dfu{, If]qk'/, e/tk'/ @, lrtjg, g]kfn kmf]g M )%^–%#@&$! Od]n M info@practicalaction.org.np j]a M http://www.practicalaction.org